II. Abdülhamid Dönemi Harita ve Planları  The Period of  Abdulhamid II of Maps and Plans   ESKİ DÜNYAYA YENİ BAKIŞ  NEW INSIGHTS INTO THE ANCIENT WORLD     ESKİ DÜNYAYA YENİ BAKIŞ  NEW INSIGHTS INTO THE ANCIENT WORLD  II. Abdülhamid Dönemi Harita ve Planları / The Period of  Abdulhamid II of Maps and Plans   Hazırlayanlar /  The Drafters   Dr. Pervin BEZİRCİ  Zekiye ERASLAN  Attila BEŞLİ  Ebubekir KAYA   Katkıda Bulunanlar /  Contributors   Yasemen AKÇAY  Güler DEMİR  Yasin ÇAVAK   Tasarım ve Uygulama / Design and Application  Mustafa GÖZCÜ   Baskı / Print  Numune Matbaası   İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ   MİKRO Bilgi Kayıt ve Dağıtım A.Ş. Gale    Cengage Learning’in katkılarıyla basılmıştır.  Printed with the contribution of MİKRO Data Recording and Distribution Gale | Cengage Learning.     Sultan Abdulhamid’in, saltanatı   boyunca kitap, ve   konularına büyük ilgi ve özen gösterdiği, matbaa   ve işlerine olduğu   İmparatorluğun yalnız   kütüphanelerin okul   kitapların kataloglanması   yaptırmış, eserlerin ciltlenmesini   sağlamıştır. Yıldız Sarayı’nda büyük bir kütüphane   kurdurtmuştur;  Yabancı dillerde Türkiye ile ilgili   yazılmış  , ve gazeteler,   coğrafya seyahatnameler zengin   koleksiyon Bir de   ve haritalarla etmiş toplamış   olmasıdır.   Sultan Abdülhamid’in Saray   kütüphanesinden değerlerin   İstanbul Nadir Kütüphanesi    Sunuş  Presentation   It is known that Abdulhamid II the sultan was   curious printing publishing   showed a interest care books,   libraries and archiving during his long (1876-1909)   reign. Not only did he give the order of reediting   all the books of big libraries in the edge of empire   but he also had school library books categorized   and re-stitched valuable works. He opened a big   library in Yıldız Palace in which he gathered his   collection of works, novels, stories, geographical   works, travelogues Turkey   written foreign Another of   Abdulhamid that followed calculated   İstanbul and its surroundings by using maps.   Abdulhamid’s University of   Rare Works which is made of values came from   Yıldız Library -without doubt-   cultural itself. of Works    Prof. Dr. Yunus SÖYLET   İstanbul Üniversitesi Rektörü   Rector of İstanbul University     has 1529 traders and roll maps, plans, satins and   drawing books came from Yıldız Palace Library.   Most of the works in the library are the samples of   maps and plans from Abdulhamid reign.   In scope İstanbul Virtual   Library which run order transfer   cultural with aim letting of   researchers take of very   map exposing precious   ‘New Insights into the Ancient World”: Maps and   Plans From the Reign of Abdulhamid II’’ virtual   library has been opened and the exhibition is   performed.  We proudly present our project to the   science world with the wish of its becoming to the   gate of earth of which geographical and physical   limits had been changing for centuries, which is   opened to the world with unlimited access in the   21th century and hope it to be beneficial.   şüphesiz başına kültür   Nadir Kütüphanesi’nde Sarayı   Kütüphanesi’nden 1529 pafta rulo   harita, atlas çizim bulunmaktadır.   Kütüphanede alan büyük   çoğunluğu Abdülhamid harita   plânlarının örneklerinden oluşmaktadır.    Kültürel korunması gelecek   nesillere güvenli bir şekilde aktarılması hedefi ile   sürdürülmekte olan  İstanbul Sanal   Kütü phane Projeleri kapsamında, bu  zengin harita   koleksiyonundan çok araştırmacının   yararlanabilmesi,  kıymetli açığa   çıkarılabilmesi “Eski Yeni   Bakış: II. Abdülhamit Dönemi Harita ve Planları”   sanal ve gerçekleştirilmiştir.    Yüzyıllar coğrafi fiziki değişen   yeryüzünün sınırsız dünyaya   açılan tarihi kapısı olması dileğiyle, projemizi bilim   dünyasına kıvançla sunuyor, faydalı olmasını ümit   ediyoruz.     Haritalar her için derece   önem görsel Tarih   coğrafya vazgeçilmez   arasında haritalar, kültür   gerekse askerî, coğrafî, siyasî ve idari bakımlardan   ele alınan olayların gelişme seyrini takip etmemizi   sağlayan işaret taşlarıdır.    Haritalar zamanda olduğu   sosyal şehrin dokusu tarihi   alanlarının görsel belgesi niteliğindedir. Ülkelerin   yaptıkları ve çalışmalar   ilişkin belgelenebildiği askeri   hazırlıklardan, ve yapıya,   kültürel ve kentsel yaşamın her aşaması harita ve   planlar sayesinde gerçeğe en yakın şekilde ortaya   konulabilmektedir.   Bu Sultan Abdülhamit’in   Yıldız kütüphanesinden değerlerin   oluşturduğu Üniversitesi Eserler    Maps are extremely important visual materials   for period history. The one the   indispensable of and   studies, is the allows us to   the of of discussed   in of history, geography,   politic administration. also of   visual of architectural   social life of the period and historic areas.    With the help of the maps, it is possible to both   document underground surface   held by countries and delineate the every stage of   culture and urban life, from military preparedness   to and structure, a   way to the reality.    In context, University of   Rare which of generated   from Palace of Abdulhamit   an cultural doubtlessly.    Giriş  Introduction   Dr. Pervin BEZİRCİ   İstanbul Üniversitesi  Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanı  Istanbul University Head of the Library and Documentation Office     collection this is of   1529 screw plates, roll maps, atlases and drawing   books.    Majority the consists maps   and examples 2nd Period.   Generally, side the mapped a   special paper covered atlas   A part the is on as   handmade, and other of   them are watercolored.    Physical maps showing the landforms, political   maps showing the country boundaries and cities,   humane which drawn to   the distribution, language   religion, topography maps showing the landforms   in detail, sinker maps related with marine, atlases   and  available the collection of   2nd Abdülhamit. In addition to the collection’s   diversity, also the of   the collection the   Russian, French, German, Arabic, English, Italian,   Latin, Greek, Hungarian, and Ottoman languages.    In the map collection, it is possible to   examine historical, cultural, social and military    Kütüphanesi başlı bir   hazinesidir. hazineyi koleksiyon   1529 adet pafta ve rulo harita, plan, atlas ve çizim   kitabından oluşur. Koleksiyonun büyük çoğunluğu   II. devri ve   örneklerini Genelde harita   üzerine haritaların kısımları   kumaş ile kaplıdır. Haritaların büyük bir kısmı el   yapımı olarak karton üzerine çizilmiş renksiz, bir   kısmı ise suluboya ile renklendirilmiştir.    Sultan II. Abdülhamit’in harita koleksiyonunda   yer şekillerini gösteren fiziki haritalar,  ülke sınırları   ve gösteren haritalar, göre   dağılım, dil dinlere çizilen   haritalar, şekillerini gösteren   topografya denizcilikle iskandil   haritaları plan atlaslar   Koleksiyonun yanısıra Rusça,   Fransızca, Arapça, İtalyanca,   Latince, Rumca, Macarca ve Osmanlıca olarak çok   dilli bir yolculuğa da uzanır.   Harita birçok tarihi,   kültürel, ve gelişmeleriyle   nüfus padişah   suyolları bentleri, binaları     developments of countries, population movements,   sultan properties, watercourses and embankment,   military (the forts,   etc..), seaway and highways, ports, underground   treasures, preparation to   different periods and construction activities.    maps repaired barracks,   schools, and locations II.   Abdulhamid, the maps of ports and spas which is   built or repaired, the mineral maps of groundwater   resources can be added to the collection’s topic   range includes maps sacred   like Mecca, Medina, Jerusalem besides the cross   country inter-city maps. Istanbul   on plans and bridge drawings drawn by famous   architects the the of   Mr. who known his in   early 20th century, and famous architect Vedat Tek   can also be counted. As of the second half of the   nineteenth century, it is also possible to see the   works iron and tube   which Karakoy Anatolia   Rumelia sides under the sea.    Maps at University    tabya, vb.), ve   limanları, yer altı zenginliklerini, çeşitli dönemlere   ait hazırlıklarını, faaliyetlerini   incelemek mümkündür.    Ülkeler şehirlerarası haritalarının   yanında Medine, gibi   yerlerin da koleksiyonun   konu II. tamiratlarını   yaptırdığı kışla, köprü askeri   yerlerin inşa veya   liman ve kaplıca haritaları, yeraltı kaynaklarından   maden da Ayrıca   ünlü mimarlarının çizdiği İstanbul konulu planlar   ve çizimleri, yüzyılın   çalışmalarıyla Mimar Bey   ile mimar Vedat projeleri   sayılabilir. asrın yarısı   itibarıyla Tünel’ini, Anadolu Rumeli   yakasını altından tüp   geçit ve köprüler   çalışmaları görmek mümkündür.    İstanbul Nadir   Kütüphanesi’nde haritalar   çehresinin gösterirken;   değişim dönüşüm 200 öncesindeki     of Works shows cities’ have   changed has qualification a   testifying cities’ 200 ago.   make these documents accessible to the world’s   cultural and this to   next with facilities   that provides, project   Insgihts the World: Library   of Abdulhamid Maps Plans’’   carried out within the scope of Istanbul University   Virtual Projects, a to   precious maps and make this rich map collection   utilizable for a great number of researchers. With   this exhibition, which is created with selected   examples Virtual it wanted   actualize the first visual witness of ancient world.   I present my sincere thanks to; our Precious Rector   Prof. Yunus for unsparing   to the our of   Works’ personals Attila BEŞLİ, Zekiye ERASLAN   and Ebubekir KAYA for their devotedly works in   preparation the Yasemin   and Yasin ÇAVAK for their usual devoted works,   Güler for sincere Mehmet   Haseki, Bilgi ve and   GALE Group for sponsoring the exhibition.   haline etmekte belge   Bu dünya mirasını   kılmak ve gelecek kuşaklara teknolojinin sunduğu   çağdaş hizmete üzere,   İstanbul Sanal Projeleri   kapsamında, zengin koleksiyonundan   da sayıda yararlanabilmesi,   kıymetli haritaların açığa çıkarılabilmesi amacıyla,   “Eski Dünyaya Yeni Bakış: II. Abdülhamit Dönemi   Harita Planları Kütüphanesi”   gerçekleştirilmiştir. Kütüphane   seçilen oluşturulan sergi eski   dünyanın görsel gerçekleştirilmek   istenmiştir.     Serginin desteklerini   esirgemeyen Değerli Rektörümüz Prof. Dr. Yunus   SÖYLET’e, hazırlığında çalışan   Nadir Kütüphanemizin çalışanları   Attila Zekiye ve   KAYA’ya, zaman fedakar için   Yasemen AKÇAY ve Yasin ÇAVAK’a, samimiyetle   destek Güler sergiyi   eden Mehmet şahsında   Bilgi Kayıt Dağıtım A.Ş. ve GALE grubuna  içten   teşekkürlerimi sunuyorum.     9   » II. Abdülhamit döneminin ünlü Fransız mimarı Bouvard’ın Beyazıt Meydanı Projesi. Projede İstanbul   Üniversitesi giriş kapısı ve Beyazıt Camii’de görülmektedir.  » Famous French architect of the period Abdulhamid II, Bouvard’s Beyazıt Square Project.   İstanbul University’s entrance gate and Beyazıt Mosque was seen in the project, too.     10   » Bouvard’ın projelerinden bir diğeri Beyazıt Meydanı Projesi. Proj ede İstanbul Üniversitesi,   Yangın Kulesi ve Beyazıt Camii’de görülmektedir.  » Another one of the projects of Bouvard, Beyazıt Square Project. İstanbul University,   Fire Tower and Beyazıt Mosque was seen in the project, too.     11   » Fransız mimar Bouvard’ın İstanbul’a gelmeden resimlere bakarak çizimini yaptığı Sultanahmet Meydanı Projesi.  » Bouvard’s, French architect, Sultanahmet Square Project which is done without coming to   Istanbul by looking at pictures of its drawings     12   » Fransız mimar Bouvard’ın yaptığı çizimde, Valide Sultan Camii ve çevresi görülmektedir.  » In his drawings of French architects Bouvard, Valide Sultan Mosque and the environment are observed.     13   » II. Abdülhamit döneminde çizimi Fransız mimar Bouvard’a yaptırılan Galata Köprüsü projesi.  » Galata Bridge Project which is made its drawings to Bouvard in the period of Abdulhamid II.     14   » 1893 tarihli İstanbul Boğazı   haritası, Sultan II. Abdülhamid’e   sunulmuştur.   » Map of Bosphorus dated 1893, is   presented to Sultan Abdulhamid II.     15   » İstanbul planı. Osmanlı döneminde üç bölgeye ayrılan İstanbul’un; Sur içi,   Galata ve Üsküdar semtleri görülmektedir.  » İstanbul Plan. Divided into three regions of Istanbul during the  Ottoman period;  Walls Inside, Galata and Üsküdar provinces are seen.     16   »  1878 tarihli haritada; Zeytinburnu’ndan Rumeli Feneri ile Üsküdar Fenerbahçe’den Anadolu Fenerine, Eyüp, Hasköy, Kasımpaşa, Galata, Beyoğlu,   Tophane ve Beşiktaş semtlerinde bulunan yokuşlar, mevkiler, cadde ve tarikler, evler, bağ, bahçe, bostan ve iskelelerin bulunduğu yerler gösterilmiştir.  »  On the dated 1878 map; from Zeytinburnu to Rumeli Lighthouse and Üsküdar, from Fenerbahçe to Anatolian Lighthouse, slopes, positions, streets and   roads, houses, vineyard, garden, orchard and piers which are located Eyüp, Hasköy, Kasımpaşa, Galata, Beyoğlu, Tophane and Beşiktaş provinces are shown.     17   » 1883 tarihli İstanbul haritası; Mirgûn İnas Rüştiyesi (Kız Ortaoku lu)’nda okuyan bir öğrenci tarafından çizilmiştir.  » 1883 dated İstanbul map; it was drawn by a student of Mirgûn İnas Ottoman Junior High School (Secondary School for Girls).     18   »  İstanbul Boğazı’nın her iki tarafının ayrıntılı ve renkli olarak çizi lmiş haritası.  » The detailed and colourful drawn map of both sides of the Bosphorus.     19   »  1895 tarihli İstanbul planı; tarihi yarım ada, Galata ve Anadolu  yakasındaki, Müslüman, Hıristiyan,   Musevi mahalleleri ile demiryolu, tramvay hattı, tünel ve surları  da göstermektedir.   » İstanbul Plan dated 1895; historical peninsula, in Galata and An adolu side, Muslim, Christian,   and Musevi neighbourhoods, railway and tram line, tunnel and wal ls are seen.     20   » Asya ve Avrupa kıtalarını bir arada gösteren İstanbul haritası; Kılınç Burnu’ndan Karaburun’a kadar olan bölge, İstanbul boğazı,   Küçük Çekmece Gölü, Büyükçekmece Gölü ve Terkos Gölü görülmektedir.  » The map of İstanbul showing the combination of the Asian and the European continents; The region comprises the area between   Kılınçburnu and Karaburun, Bosphorus, Küçük Çekmece Lake, Büyükç ekmece Lake and Terkos Lake is seen.     21   » İstanbul Boğazı ve su yolları haritası. 1894 tarihli haritada Topuz  Bendi, Kirazlı Bendi, Güzelcekemer, Uzun Kemer, Büyükdere Ke -  mer, Burgaz Kemeri, Valide Bendi, Sultan Mahmud Bendi, Mağlova Kemeri görülmektedir.  » The map of Bosphorus and waterways. On the map dated 1894,  Topuz Embankment, Kirazlı Embankment, Güzelce Arch, Uzun   Arch, Büyükdere Arch, Burgaz Archi, Valide Embabkment, Sultan Mahmud Embankment, Mağlova Arch is seen.     22   » Sultan II. Abdülhamid’in ikamet yeri olan Yıldız Sarayı’nın bahçesinde yapılması düşünülen demiryolu haritası ve planı.  » Thought to be made railway map and plan in the Yıldız Palace’s g arden which is place of residence of Sultan Abdulhamid II.     23   » Yıldız Sarayı’nın bahçesinde yapılması planlanmış olan demiryolunda, Padişahın kullanacağı vagonun tasarımı.  » At the railway which is thought to be made in the garden of Yıld ız Palace, the design of wagon which will be used by the Sultan.     24   » İstanbul’da Sirkeci semtinde yer alan Büyük Postane Türkiye’nin en büyük postane binası olup, mimarı Mehmet Vedat Tek’tir.  » Situated in the Sirkeci district of Istanbul, Turkey’s largest post  office building of the General Post Office and   its architect is Mehmet Vedat Tek.     25   » Düyun-u Umumiye binası, 1897 yılında inşa edilmiştir. Günümüzde bu binada İstanbul Lisesi eğitim vermektedir.  » Ottoman Public Debt Administration building, it was built in 189 7. İstanbul High School gives education nowadays.     26   » Düyun-u Umumiye binasının deniz tarafından görünen kesiti.  » Ottoman Public Debt Administration building’s section which is seen from the seaside.     27   » Düyun-u Umumiye binasının yan tarafından görünen çizimi.  » Ottoman Public Debt Administration building’s drawing which is seen from side     28   » 1890 tarihli, Marmara bölgesini de gösteren İstanbul haritası.  » İstanbul Map dated 1890 which shows Marmara district, too.     29   » 1848 yılına ait, Ayastefanos   (Yeşilköy) civarında yapılan askeri   manevranın planıdır.   » It is the plan of military maneuver   dated 1848 in the vicinity of   Ayestefanos (Yeşilköy).     30   » Marmara denizi haritası; şaretli yerler Rumeli ve Anadolu Kıtasında bulunan demiryolları hattını göstermektedir.  » Marmara Sea Map; places which show the railway line in Rumeli and Anatolian side.     31   » Marmara denizi ve İstanbul haritası. Harita üzerinde kırmızı kalemle işaretli yerlerdeki karayollarının mesafeler arası   kilometresi verilmiş, ayrıca demiryolu hattı da görülmektedir.  » Marmara Sea and İstanbul map. The inter-distance kilometres of highways which is labelled with red pen is   given on the map and the railway line is seen, too.     32   » Tünel-i Bahri olarak bilinen; Anadolu ve Avrupa yakasını denizin altından birleştirmesi planlanan Tünelin çizimi.  » The Drawing of the Tunnel known as the Tunnel-i Bahri and planned to merge the Anatolian and European sides under the sea     33   » Galata, Beyoğlu, Taksim ve Pangaltı haritasında; tramvay, cami-i şerif, Hıristiyan kiliseleri, yabancı sefarethane ve konsolosluklar,   okullar, bahçeler, binalar, karakollar, Hıristiyan ve Müslüman mezarl ıkları gösterilmiştir.  » In the map of Galata, Beyoğlu, Taksim and Pangaltı; tram, mosque, Christian churches, foreign legation and consulships,   schools, gardens, buildings, police stations, Christian and Muslim  cemeteries are shown.     34   » 1886 tarihli el yapımı olan haritada Şişli civarı ile Kâğıthane yolu  görünmektedir. Haritanın sağ üst köşesinde Kâğıthane Kasrı ile   bahçeleri, Kâğıthane köyü ve Kâğıthane deresi, sol alt kısımda ise Nişantaşı, Şişli ve Fransız Hastanesi gösterilmiştir.  » Vicinity of Şişli and Kağıthane road are seen in the handmade map  dated 1886. At the right top of the map Kağıthane Mansion and its   gardens, Kağıthane village and stream, at the left bottom of the map  Nişantaşı, Şişli and French Hospital are presented.     35   » Çarşı-i Kebir olarak bilinen Kapalıçarşı’nın, bölümlerini ve çevre sini gösteren plândır. Haritada,   Beyazıt Camii ve Nur-u Osmaniye Camii de görülmektedir.  » It is the plan known as Çarşı-i Kebir and showing the parts and  vicinity of Grand Bazaar.   On the map, Beyazıt mosque and Nur-u Osmaniye mosque are seen.     36   » İstanbul ve çevresinin planı. Planda Müslüman ve Hıristiyan semtleri, camiler, kapalı çarşı,   Galata kulesi ve büyükelçilikler, Tünel, Seraskeriye binası ayrı ay rı gösterilmektedir.  » Plan of İstanbul and its vicinity. Muslim and Christian neighbou rhoods, mosques, Grand Bazaar,   Galata Tower, embassies, Tunnel, Seraskeriye building are showed.     37   » 1892 tarihli Avrupa haritası.   » The Europe Map dated 1892     38   » Osmanlı İmparatorluğu topraklarından Karadeniz, Akdeniz ve Kızıldeniz kıyısında iskeleleri bulunan şehirlerin birbirine olan   mesafesini gösteren, 1891 tarihli harita.  » 1891 dated map showing the distances between the cities which have piers at the coasts of the Black sea, Mediterranean sea,   Red sea and which are exist in the Ottoman Empire.     39   » 1881 tarihli Osmanlı İmparatorluğu haritasında, İmparatorluğun sınırları, demiryolları, şose yollar, denizler,  göller ve dağlık alanlar da gösterilmiştir.  » On the 1881 dated Ottoman map, borders, railways, causeways, seas, lakes and mountain areas are shown.     40   » 1883 tarihli haritada, 2. Ordu Merkezi’nin bulunduğu Edirne Vilayeti gösterilmektedir. Haritada camiler, kiliseler, bağ, bahçe, ağaçlık, çamlık alanlar, çeşme -  ler, Müslüman mezarlığı, Hıristiyan mezarlığı, Yahudi mezarlığı, demiryolları, şoseler, patikalar, telgraf hatları ve su değirmenleri de ayrı ayrı gösterilmiştir.  » On the 1883 dated map, Edirne in which 2nd Army Centre take part is shown. Hospitals, churchs, vineyards, gardens, forest areas, fountains,   Muslim graveyards, Jewish graveyards, railways, course roads, paths, telegraph lines and watermills are also shown.     41   » Gelibolu’da inşa olunan Kışla ile hastahanesinin görünüşü. Pland a müdür odası, hasta koğuşu, askerlerin koğuşu, tuvaletler, mutfak   ve kiler de ayrıntılı olarak çizilip resmedilmiştir.  » Spectacle of the barrack and the hospital built in Gelibolu. Head  room, patient ward, soldier ward, toilets, kitchen and cellar are   drawn and portrayed in detail.     42   » 1899 tarihli harita, Osmanlı İmparatorluğu topraklarını göstermektedir.  » On the 1899 dated map, Homeland of the Ottoman Empire is shown.     43   » 1882 tarihli haritada Hicaz vilayeti ile civarı gösterilmiştir. Harit anın sağ üst köşesinde ise   Mekke ve Medine şehirlerinin planı görülmektedir.  » On the map dated 1882, Hicaz and its vicinity were shown.  At the top right of the map, plans of Mecca and Medina are seen.     44   » 19. yüzyılın ikinci yarısında İstanbul’a gelen İtalyan mimar Domen ico Pulgher’in cami resmi.  » The painting of a mosque of the Italian architect Domenico Pulgher who came to İstanbul in the second half of the 19th century.     45   » İtalyan mimar Domenico Pulgher’in Sultan Abdülaziz’e sunduğu, 1862 tarihli çizimlerinden biri.  » One of the 1862 dated drawings presented to the Sultan Abdulhamid by Italian Architect Domenico Pulgher.     46   » 20. yüzyılın başlarındaki çalışmalarıyla   tanınan, ünlü Türk mimarı Mehmet Vedat   Tek’in çizdiği bir cami planı.   » A mosque plan drawn by famous   Turkish architect Mehmet Vedat who is   known for his works at the beginning of   the 20. century.     47   » 1893-1909 yılları arasında İstanbul’da bulunmuş ve birçok önemli binanın yapımında ve onarımında görev almış olan İtalyan mimar   Raimondo D’Aronco’nun Yalova kaplıcalarının onarımı için çizdiği plan.  » The plan for renovation of Yalova spas which was drawn by Italian architect Raimondo D’Aranco who had been in İstanbul between   1893-1909 and took part in the construction and renovation of ma ny important buildings.